Ograniczanie dostępu do stref niebezpiecznych maszyn

img

Ograniczanie dostępu do stref niebezpiecznych maszyn
Zabezpieczeniem przed ryzykiem bezpośredniego kontaktu z ruchomymi częściami maszyn, mogącymi powodować wypadki są osłony lub inne urządzenia ochronne. Zgodnie z treścią § 2 rozporządzenia MPiPS z 26.9.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp pod pojęciem osłony rozumie się element lub zestaw elementów konstrukcyjnych służący do ochrony człowieka przed niebezpiecznymi lub uciążliwymi wpływami pracujących części, mechanizmów i układów roboczych maszyn lub innego urządzenia technicznego.
Zadaniem osłon lub innych urządzeń ochronnych jest zapobieganie dostępu do strefy zagrożenia bądź zatrzymanie ruchu części niebezpiecznych. Do takich zabezpieczeń można zaliczyć np. systemy zatrzymujące ruch maszyny w sytuacji zbliżenia do stref niebezpiecznych.
Jeśli chodzi o definicję prawną urządzeń ochronnych, to spełniać muszą jedną lub więcej z niżej wymienionych funkcji:
– zapobiegają dostępowi do stref niebezpiecznych
– powstrzymują ruchy elementów niebezpiecznych, zanim pracownik znajdzie się w strefie niebezpiecznej
– nie zezwalają na włączenie ruchu elementów niebezpiecznych, jeśli pracownik znajduje się w strefie roboczej urządzenia
– zapobiegają naruszeniu normalnych warunków pracy maszyn i innych urządzeń technicznych
– nie pozwalają na uaktywnienie czynników szkodliwych lub niebezpiecznych.
Szczegółowe wymagania dla systemów bezpieczeństwa i osłon przedstawić można w kilku punktach.
1. Obowiązek zabezpieczenia ruchomych części maszyn
Elementy ruchome i inne części maszyn, które w razie zetknięcia się z nimi stwarzają zagrożenie, powinny być do wysokości co najmniej 2,5 metra od poziomu podłoża (podestu) stanowiska pracy osłonięte lub zaopatrzone w inne skuteczne urządzenia ochronne, z wyjątkiem przypadków, kiedy spełnienie tych wymagań nie będzie możliwe ze względu na funkcjonalność maszyny.
2. Pasy, łańcuchy, koła zębate i taśmy zagrożone spadnięciem
Pasy, łańcuchy, taśmy koła zębate i inne elementy układów napędowych oraz części maszyn zagrażające spadnięciem, znajdujące się nad stanowiskami pracy lub przejściami na wysokości 2,5 metra od poziomu podłogi, powinny być osłonięte co najmniej od dołu trwałymi osłonami.
3. Dostęp bezpośredni do strefy niebezpiecznej
Zastosowanie osłon na maszynach powinien uniemożliwiać bezpośredni dostęp do strefy niebezpiecznej. W przypadku zastosowania osłon niepełnych – wykonanych np. z siatki, blachy perforowanej, kratownic powinny one znajdować się w takiej odległości od elementów niebezpiecznych, aby przy danej wielkości i kształcie otworów nie było możliwości bezpośredniego kontaktu z tymi elementami. Odległości bezpieczeństwa określone zostały w Polskich Normach.
4. Oznakowanie znakami i barwami bezpieczeństwa
Maszyny powinny być oznakowane znakami i barwami bezpieczeństwa, zgodnie z wymaganiami określonymi w załączniku 1 do rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp oraz Polskich Normach. Jeżeli oznakowanie nie jest wystarczające i nie zapewnia bezpieczeństwa i oraz ochrony zdrowia pracownika, miejsca niebezpieczne powinny zostać wyłączone z użytku poprzez ich właściwe wygrodzenie lub w jakiś inny skuteczny sposób.
5. Urządzenia ochronne montowane przy maszynach szczególnie niebezpiecznych
Urządzenia ochronne stosowane przy maszynach szczególnie niebezpiecznych powinny być tak skonstruowane aby zdjęcie, otwarcie lub wyłączenie urządzenia ochronnego powodowało natychmiastowe zatrzymanie maszyny bądź jej niebezpiecznych elementów lub niemożliwe było zdjęcie albo otwarcie osłony w czasie ruchu osłanianych elementów. Ponowne założenie, zamknięcie lub włącznie urządzenia ochronnego nie może spowodować automatycznego uruchomienia maszyny.
Zależność zastosowania osłon od prędkości ruchomego elementu maszyny
Przepisy nigdzie nie określają uwarunkowań stosowania osłon (czy też innych zabezpieczeń) od prędkości liniowej ani obrotowej ruchomego elementu maszyny. W praktyce oznacza to , że jeśli w strefie ruchomych, niebezpiecznych elementów maszyny może znaleźć się człowiek, a w szczególności jego dłoń, palce, ręka, noga czy też inna część ciała, to wówczas musi być zastosowany system ochronny uniemożliwiający kontakt ciała człowieka z ruchomym elementem.
Ważne jest to, aby ten ruchomy element maszyny został uznany za niebezpieczny dla człowieka – czyli taki, który wymagał będzie zabezpieczenia. O tym, który element został uznany za niebezpieczny, decyduje wynik oceny ryzyka związanego z bezpośrednim albo pośrednim kontaktem człowieka z elementem ruchomym.
Ocenę ryzyka dla maszyn, których dotyczą wymagania zasadnicze (tzw. nowe maszyny), przeprowadza projektant maszyny i to właśnie konstruktor wprowadza odpowiednie systemy zabezpieczeń, a producent odpowiada za ich zainstalowanie do maszyn.
W przypadku pozostałych maszyn – konieczne zabezpieczenia wprowadza ich użytkownik, czyli pracodawca.
Zarówno w jednym jak i drugim przypadku za stosowanie i utrzymywanie wymaganych osłon w odpowiedniej sprawności – także i innych zastosowanych zabezpieczeń, odpowiada ich użytkownik (pracodawca).
Wspólnym mianownikiem osłon stosowanych zarówno na maszynach nowych jak i maszynach starego typu jest to, iż osłony muszą być tak skonstruowane i zamocowane, aby nie ograniczały pola widzenia cyklu pracy maszyny i umożliwiały wykonywanie czynności mających na celu zamocowanie bądź wymianę części. Osłony muszą również umożliwiać bezpieczny dostęp do wszystkich obszarów niezbędnych podczas obsługi, regulacji i konserwacji, pozostawiając jedynie ograniczony dostęp do obszaru, gdzie praca ma być wykonywana, w miarę możliwości bez zdejmowania osłon i urządzeń zabezpieczających.
W żadnym wypadku osłony nie mogą utrudniać obsługującemu maszynę pracownikowi wykonywania operacji technologicznych ani ograniczać możliwości obserwowania przebiegu procesu technologicznego. Zabezpieczenie w postaci osłony nie może również powodować (same z siebie) zagrożeń i dodatkowego obciążenia fizycznego i psychicznego użytkownika.
Przenośniki taśmowe – zastosowanie osłon i systemów bezpieczeństwa.
W zasadzie sam kontakt z ruchomą taśmą nie stanowi najistotniejszego zagrożenia. Większym problemem może okazać się transportowany materiał ze względu na jego gabaryt i kształt (np. wystające elementy lub ostre krawędzie przemieszczanego przedmiotu) mogący powodować zaczepienie czy uderzenie człowieka. Dodatkowe zagrożenie stwarza również możliwość zsunięcia się czy upadek transportowanego przedmiotu, wyrobu czy materiału, np. na nogi osoby znajdującej się w pobliżu takiego taśmociągu.
Taśma przenośnika nie musi być osłonięta w całości (chyba że są nią transportowane materiały pylące), ale musi być zamocowana w taki sposób, aby pracownik nie miał dostępu do strefy niebezpiecznej między taśmą a rolką. Natomiast w przenośnikach taśmowych bezwzględnie powinny zostać osłonięte układy napędowe, stacje zwrotne taśmociągów i układy napinające taśmę. Dlatego też stosuje się osłony boczne służące do zapobiegania dostępu do strefy niebezpiecznej. Bardzo często stosuje się rozwiązania polegające na montażu osłon nad taśmą, co umożliwia jednoczesne zapobieganie dostępu do miejsc niebezpiecznych oraz wyklucza możliwość spadania transportowanych przedmiotów. W razie potrzeby stosuje się również wzdłuż przenośnika odpowiednio wysokie i odchylone na zewnątrz barierki (mocowane do konstrukcji przenośnika) odgradzające taśmę i uniemożliwiające kontakt z transportowanym materiałem, taśmą oraz rolkami.
Jeśli chodzi rolki podtrzymujące to muszą one zostać osłonięte w miejscach obsługi przenośnika (podawania i zdejmowania transportowanych przedmiotów, materiałów), a także w miejscach dostępu do przenośnika osób postronnych.
W piaskowniach, zakładach górniczych, na placach budowy przenośników nie wyposaża się w osłony taśm. Wygradza się za to lub oznakowuje znakami bezpieczeństwa obszar pracy przenośnika. Przy dłuższych odcinkach przenośników i w przypadku braku bezpośredniego nadzoru operatora nad jego pracą, dodatkowo stosuje się urządzenia z linkowym wyłącznikiem awaryjnym, mocowanym wzdłuż trasy przenośnika. Jeśli miejscowo warunki pracy przenośnika tego wymagają, stosowane są również systemy monitorujące obecność osoby w strefie niebezpiecznej, powodujące automatyczne zatrzymanie taśmy.
W zakładach pracy wykorzystujących linie produkcyjne (np. linie montażowe), gdzie przy jednym przenośniku równocześnie pracuje kilka osób, przy każdym stanowisku powinno zamontować się wyłącznik zatrzymania awaryjnego taśmy.
Na zakończenie warto przypomnieć podstawowe wymogi dotyczące urządzeń ochronnych stosowanych przy maszynach, i tak:
– używanie maszyny bez wymaganego urządzenia ochronnego lub przy nieodpowiednim stosowaniu jest niedopuszczalne,
– zabezpieczenia (osłony) części ruchomych napędu i stacji zwrotnej przenośnika stosowane są bez względu na miejsce jego zainstalowania i prędkości posuwu taśmy,
– taśmy należy zabezpieczyć w zależności od funkcji i miejsca zainstalowania przenośnika,
– rolki podtrzymujące taśmę muszą być zabezpieczone, jeśli występuje prawdopodobieństwo obecności człowieka w strefie niebezpiecznej,
– urządzenia ochronne powinny być utrzymywane w stanie sprawności technicznej i czystości zapewniającej użytkowanie ich bez szkody dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników a także stosowane w procesach i warunkach, do których są przeznaczone
– w przypadku przenośników wielostanowiskowych, zastosowany powinien zostać automatyczny system sygnalizowania uruchomienia przenośnika, szczególnie w przypadkach kiedy operator przenośnika nie ma możliwości obserwowania jego całej linii
– należy stosować sygnały dźwiękowe bądź świetlne albo oba jednocześnie, przy czym sygnały te powinny być odbierane na wszystkich stanowiskach pracy przenośnika wielostanowiskowego przy którym zatrudnieni są pracownicy
– wymagania szczegółowe dla urządzeń ochronnych określone zostały w Polskich Normach.
Należy również pamiętać, iż do każdego rodzaju przenośnika taśmowego musi zostać opracowana instrukcja bezpiecznej obsługi, która uwzględniać będzie jego budowę, rodzaj transportowanych materiałów i warunki lokalne w miejscu, w którym zainstalowano przenośnik. W instrukcji opisany powinien być sposób postępowania na wypadek sytuacji awaryjnych takich jak zblokowanie taśmy, rolki bądź zerwania taśmy.
Oprócz instrukcji bezpiecznej obsługi, konieczne jest przygotowanie dla przenośnika instrukcji prowadzenia prac konserwacyjnych wraz z opisem niezbędnych czynności i warunków bhp, w jakich będzie można takowe czynności wykonywać.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *